czwartek, 17 marca 2011

Przewozy pasażerskie transportem samochodowym w UE - w odniesieniu do turystyki.


            Transport samochodowy, zwany też inaczej drogowym jest jedną z gałęzi transportu, w której pasażerowie (ale również ładunki) przemieszczają się po drogach lądowych przy pomocy kołowych środków transportu (np. pojazdów samochodowych). Transport samochodowy jest jedną z najważniejszych gałęzi transportu. W krajach UE-27 odpowiada on za 45,6% wykonanej pracy przewozowej. Praca przewozowa w transporcie pasażerskim stanowi iloczyn długości drogi i liczby przewiezionych osób, a przedstawiana jest w pasażerokilometrach.
Środki transportu do przewozu osób można podzielić na indywidualne środki transportu oraz środki transportu zbiorowego. Do pierwszej grupy możemy zaliczyć np. rowery, motorowery, motocykle, oraz samochody osobowe. Do drugiej natomiast autobusy, autokary i trolejbusy.
W mojej pracy skupię się jednak przede wszystkim na przewozach transportem samochodowym oraz przewozach autokarowych i autobusowych. W szczególności pragnę się odnieść również do aspektów turystycznych, a także kosztowych i ekologicznych.


            W przewozach pasażerskich dominują przejazdy samochodami osobowymi, ich udział na rynku przekracza już 4203 mln pkm (pasażerokilometrów) i w latach 1970 – 2002 ciągle przyrastał. Udział przewozów autobusowych wyniósł w 2002r.  486 mld pkm.
W przewozach pasażerskich w 25 (przed rozszerzeniem do 27) krajach Unii Europejskiej wciąż wzrasta udział indywidualnego transportu samochodowego, który przekroczył już w 1999r. 4 mld pkm. Dla porównania, na zbliżonym poziomie w latach 1999 – 2002 utrzymuje się udział w rynku przewozów pasażerskich zbiorowego transportu kolejowego, autobusowego i miejskiego szynowego (metro, tramwaj). Udział indywidualnego transportu samochodowego w 25 krajach Unii Europejskiej zamyka się w przedziale 60 – 80%  transportu pasażerskiego.
            Mimo systematycznego przyrostu samochodów osobowych, wskaźnik liczony na 1000 osób w Polsce jest jednym z najniższych w Unii Europejskiej. Średnio dla 25 krajów UE wynosił on w 2005r. – 476 samochodów osobowych, a w Polsce – 323. Bez wątpienia wynika to z poziomu stopy życiowej społeczeństwa w Polsce, a także z relacji cen pojazdów na tle innych dóbr. Porównując, można tutaj podać liczbę pojazdów na 1000 mieszkańców w 2004r. w innych wybranych krajach UE i tak np. we Włoszech – 591 samochodów, w Niemczech – 545 samochodów, we Francji – 495 samochodów, w Hiszpanii – 447 samochodów, w Słowenii – 469 samochodów, w Bułgarii – 316 samochodów.



Powyższe dane dobrze obrazują znaczenie i popularność pojazdów kołowych. Zjawisko to ma jednak pewne przyczyny. Wnioskując można stwierdzić, iż transport samochodowy w przewozach pasażerskich swą popularność oraz dynamiczny rozwój zawdzięcza następującym czynnikom:

1)      przestrzennemu rozmieszczeniu dróg, charakteryzującemu się największą spośród wszystkich gałęzi gęstością i spójnością,
2)      najkorzystniejszym dostosowaniem sieci dróg do rozmieszczenia miejsc atrakcyjnych turystycznie oraz miejsc produkcji, handlu i konsumpcji,
3)      dobrym właściwościom związanym z czasem trwania transportu, czyli:
·         znacznej szybkości eksploatacyjnej środków transportu, szczególnie na autostradach i drogach szybkiego ruchu (szybkość ograniczają zatory i kongestie powstające na drogach),
·         możliwości korzystania z najdogodniejszych tras przewozu, także pod względem czasowym,
·         takiej częstotliwości jazd, jakiej życzy sobie klient (nie zawsze),
·         dużej terminowości,
4)      największym, spośród wszystkich gałęzi transportu, możliwościom wykonywania przewozów w relacji dom – dom bez czasochłonnych, pośrednich przesiadek,
5)      największym zdolnościom  do obsługi nawet niewielkich, czy rozproszonych grup pasażerskich.


Wykorzystanie usług transportu samochodowego w kontekście turystyki.

            Europa jest głównym regionem turystycznym na świecie, który jednak charakteryzuje się słabnącą dynamiką liczby przyjazdów turystów. Dynamika ta w końcu XX wieku i na początku XXI osłabła w wyniku drożyzny po wprowadzeniu Euro, spadku tempa wzrostu gospodarczego i wojny w Iraku, ale w 2004r. nastąpiło jej stopniowe zwiększenie.
            Państwa takie jak Francja, Hiszpania, Włochy, Wielka Brytania, Austria i Niemcy należą do dziesiątki największych potęg turystycznych świata, przyjmując łącznie około 230 mln turystów zagranicznych, co stanowi 33% światowej recepcji turystycznej. Francja przyjmuje najwięcej turystów w Europie, bo aż ponad 75 mln, ale krajem uzyskującym największe przychody z turystyki w Europie jest Hiszpania (ok. 42 mld USD w 2003r.). W wartości przychodów od zagranicznych turystów transport partycypuje w około 20 – 25%, co zależy w dużej mierze od długości pobytu turysty w danym kraju i jego narodowości. Umożliwia to nam stwierdzenie, że w 2003r. turyści przybywający do Europy zapewnili przedsiębiorstwom przewozowym dochody w wysokości około 51 – 63 mld euro., które w znacznej części pozyskali przewoźnicy w krajach pochodzenia turystów.
            W prognozach do roku 2020 dla Europy, UNWTO zakłada wzrost liczby przyjazdów turystów zagranicznych o 3% rocznie. Dynamiczny rozwój turystyki bez wątpienia stwarza pozytywne impulsy dla przewozów pasażerskich transportem samochodowym, ale wiążą się z tym również trudne wyzwania ekologiczne. Środowiskowe skutki działalności turystycznej są skoncentrowane w miejscach dłuższego i intensywniejszego pobytu turystów, ale są także znacząco odczuwalne na trasach ich przejazdu – głównie w miejscach zatorów drogowych. Dane WTO donoszą, iż większość zagranicznych turystów przybywa do Europy w celu wypoczynku, rekreacji i spędzenia świąt – stanowią oni aż 54%. Ograniczona ich liczba odwiedza nasz kontynent w celach zawodowych i biznesowych (22%) oraz w celach zdrowotnych, religijnych i innych (24%). Taka struktura przyjazdów sprzyja zwiększonemu korzystaniu z transportu samochodowego (również autobusowego i autokarowego), a mniejszemu z pozostałych środków transportu.
Przykładowo, w 2001 roku do Europy przyjechało 390,8 mln turystów, z czego aż 223,3 mln osób korzystało z transportu drogowego – stanowi to 57,1%. Dla porównania, z transportu lotniczego skorzystało 123,7 mln osób (31,6%), z transportu wodnego skorzystało 24,4 mln osób (6,2%), a z transportu kolejowego skorzystało najmniej osób, bo 19,4 mln osób (5%).
            Rola europejskich przewoźników autobusowych i autokarowych w działalności turystycznej ma podobny charakter, jak samochodowych przewoźników ładunków w całościowych łańcuchach dostaw – charakter podrzędny. Usługa przewoźników jest jedynie elementem składowym większego produktu, jakim jest określona usługa turystyczna. Z pewnością dla sieci hoteli aktywność turystycznych przewozów autobusowych i autokarowych ma charakter nadrzędny,  gdyż to od organizacji wycieczek objazdowych na długich trasach zależy intensywność i sposób korzystania z miejsc noclegowych. Istnieje pewna grupa operatorów turystyki objazdowej organizujących nocne przejazdy autokarów w pierwszym i ostatnim dniu wycieczki. W przypadku turystyki biznesowej (konferencje, szkolenia, sympozja) jednak, w każdym przypadku usługi przewoźników autobusowych i autokarowych są organizowane jako podwykonawstwo realizowane ściśle według harmonogramu i lokalizacji imprez biznesowych.
            Dominujący w turystyce europejskiej transport samochodowy w większości realizowany jest samochodami osobowymi i pojazdami przystosowanymi do indywidualnej turystyki samochodowej, czyli np. przyczepy kempingowe, „campery” itp. Turystyka objazdowa autokarowa i autobusowa ma jednak wiele zalet i przewagi nad samochodami osobowymi, a są to np. mniejsze zmęczenie, pomoc przewodników i pilotów, czy też atmosfera grupy. Z tego też powodu około 40 mln Europejczyków korzysta co roku z tego środka transportowego przy uprawianiu turystyki. Popularność turystyki autokarowej i autobusowej wzrosła po poszerzeniu Unii Europejskiej do 25 państw członkowskich i zniesieniu uciążliwych oczekiwań na niektórych przejściach granicznych. Kongestia, czyli przeciążenie i zatłoczenie w ruchu lotniczym i ograniczona sieć europejskich kolei dużej prędkości są dodatkowymi czynnikami zwiększającymi atrakcyjność usług przewoźników autokarowych w podróżach na duże odległości.
Poniżej przedstawiam udział poszczególnych środków transportu w przewozach pasażerskich w Unii Europejskiej w latach 1970 – 2020. Rok 2020 stanowi prognozę. Jak widać transport drogowy na przestrzeni wszystkich lat wykazuje progresję. Wykres wyraźnie również przedstawia przewagę transportu samochodowego nad pozostałymi środkami.



Wykres 1. Udział poszczególnych  środków transportu w transporcie pasażerskim w Unii Europejskiej w latach 1970 – 2020.


            Transport drogowy, pomimo swojej powszechności należy do jednego z najbardziej niebezpiecznych – mowa tu szczególnie o samochodach osobowych. Myśląc nad najbezpieczniejszym środkiem transportu, w pierwszej chwili wielu z nas pomyślałoby o samolocie. Ostatnie wypadki lotnicze zapewne odstraszają jednak niektórych turystów od korzystania z tego i tak, wbrew pozorom bezpiecznego środka transportu. Jako alternatywa pojawia się wówczas między innymi autokar. Szczególnie, że należy do najbezpieczniejszych środków transportu. Poniżej zamieszczam statystyki z roku 2002, które przedstawiają odsetek ofiar śmiertelnych na 1 miliard pasażerokilometrów.

Środek transportu
Ofiary śmiertelne na 1 miliard pasażerokilometrów
Autokar
0,16
Kolej
0,56
Transport lotniczy
2,34
Samochód
7,03

Tabela 1. Odsetek ofiar śmiertelnych w zależności od środka transportu.

            Jak widać w powyższej tabeli, w przypadku autokarów współczynnik wynosi zaledwie 0,16 osoby, natomiast w przypadku kolei – 0,56 osoby. Znacznie dalej znajduje się transport lotniczy z wynikiem 2,34 ofiary na 1 miliard pasażerokilometrów. Najbardziej ryzykowna  okazuje się podróż samochodem, przy której współczynnik śmiertelnych ofiar wynosi aż 7,03 osoby w przeliczeniu na 1 miliard pasażerokilometrów.

            Kolejną kwestią jaką chciałbym poruszyć w tej krótkiej rozprawie są koszty europejskiego transportu samochodowego. Bez wątpienia przewozy pasażerskie transportem drogowym byłyby bardziej konkurencyjne niż przewozy innymi środkami transportu gdyby nie ich stosunkowo duży koszt. Mowa tu przede wszystkim o tzw. kosztach zewnętrznych, które powstają poza przedsiębiorstwami samochodowymi / transportowymi, ale wywoływane są przez te przedsiębiorstwa. Koszty te obejmują:
1)      straty w środowisku naturalnym w wyniku zanieczyszczania powietrza, gleby i wody spalinami oraz odpadami, a także w wyniku nadmiernego hałasu, wywoływania zmian klimatycznych i pogorszenia walorów krajobrazowych niektórych regionów,
2)      straty powstające na skutek wypadków samochodowych obejmujące wartość utraconego zdrowia i życia ludzkiego (przede wszystkim przewozy pasażerskie) oraz straty, materialne w wyniku niszczenia co roku 1,3 miliona pojazdów (0,6% ogółu) ulegających katastrofom,
3)      koszty przyspieszonego i  niekontrolowanego niszczenia infrastruktury drogowej (mniej dotyczy transportu pasażerskiego, głównie dotyczy przewozu ładunków),
4)      koszty kongestii (przeciążenia, zatłoczenie) na sieci drogowej i ulicach miast i związanych z nią strat czasu
Problemami powyższych kosztów transportu samochodowego zajmują się takie organy i instytucje jak: Unia Europejska, Europejska Konferencja Ministrów Transportu (EKMT), OECD, czy Komitet Transportu Wewnętrznego EKG ONZ.

            Reasumując, transport samochodowy ma kolosalne znaczenie dla przewozów pasażerskich – szczególnie tych turystycznych. Pomimo, że nie  należy on do najtańszych, to i tak z roku na rok coraz bardziej rośnie jego popularność. Jest to spowodowane nie tylko  zwiększającą się ilością dobrych dróg i pewną niezależnością w możliwości wyborów kierunków poruszania się, ale przede wszystkim jest to wynik wolności poruszania się po krajach Unii Europejskiej.


Bibliografia:
  1. S, Koziarski, Transport w Europie, Wydawnictwo Instytut Śląski, Opole 2005,
  2. J. Neider, Transport międzynarodowy, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2008,
  3. J. Burnewicz, Sektor Samochodowy Unii Europejskiej, Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, Warszawa 2005
  4. K. Bentkowska- Senator, Z. Kordel, Transport w turystyce – cz. I: Charakterystyka rynku transportowego, Wydawnictwo Uczelniane Wyższej Szkoły Gospodarki w Bydgoszczy, Bydgoszcz 2008,
  5. Z. Drozdowicz, Przewodnik encyklopedyczny po współczesnej Europie, Wydawnictwo Kurpisz S.A., Poznań 2005,
  6. Rynek Turystyczny, Nr. 7, lipiec 2009, s.32-34,
  7. www.wikipedia.pl

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz